Wpływ wysokich technologii na rozwój mowy dziecka.

Podstawowe informacje dla nauczycieli logopedów, nauczycieli przedszkoli i szkół podstawowych oraz rodziców.

Neurologiczne uwarunkowania odbioru bodźców i kształtowania się mowy.

  Ośrodki mowy i rozwoju bodźców zlokalizowane są w mózgu człowieka. Mózg rozwija się najszybciej do trzeciego roku życia. Czas ten jest najcenniejszy w rozwoju dziecka. Mózg zbudowany jest z dwóch półkul:

Prawa półkula odpowiedzialna jest za odbiór i przetwarzanie bodźców dźwiękowych oraz obrazowych (niejęzykowych).

Lewa półkula specjalizuje się w odbiorze oraz tworzeniu języka (mowie).

Obecnie dzieci otrzymują za dużo bodźców prawopółkulowych, natomiast niewystarczająco bodźców lewopółkulowych (czyli językowych). Prawa półkula blokuje lewą i w efekcie tego mowa rozwija się z opóźnieniem. Oznacza to, że przewaga bodźców prawopółkulowych powoduje zaburzenie naturalnego, zdrowego rozwoju mowy.Stałe blokowanie językowej półkuli mózgu, negatywnie wpłynie także na kontakty międzyludzkie oraz nawiązywanie znajomości z rówieśnikami. Mowa ulegnie schematyzacji.

Rozwój mowy a wysokie technologie.

Dzieci uczą się naturalnie poprzez działanie i interakcje z innymi ludźmi. Zabawy, które uruchamiają wyobraźnię przyspieszają rozwój. Wspólne spędzanie czasu wolnego z dziećmi poprzez zabawy, czytanie książek, rozmowy jest niezwykle ważne dla rozwoju relacji z bliskimi, z innymi osobami oraz dla poznania otaczającego świata.

Trudno wyobrazić sobie współczesny świat bez urządzeń takich jak telewizja, komputery, smartfony, tablety, gry oraz zabawki multimedialne. Stały się one elementem niezbędnym w naszej codzienności, sposobem utrzymywania kontaktów społecznych, a także atrakcyjną formą spędzania czasu wolnego. Są one obiektem zainteresowania nie tylko dorosłych, ale i dzieci.

Słowo, które dziecko odbiera za pomocą technologii multimedialnych jest słowem biernym, nie pozwalającym na naturalny dialog, natomiast żywe słowo, dialog z drugim człowiekiem, interakcja z nim to sytuacje, które stymulują pozytywnie rozwój języka. Badania prowadzone w Katedrze Logopedii i Zaburzeń Rozwoju jednoznacznie wskazały, że dzieci w okresie niemowlęcym poddane stymulacji wysokimi technologiami, przejawiają wiele niepokojących zachowań, które wskazują na:

– zwolnienie przebiegu rozwoju intelektualnego,
– opóźnienia lub brak nabywania systemu językowego,
– opóźnienie rozwoju zabawy i kształtowania się umiejętności społecznych,
– obniżoną sprawność motoryczną.

U niemowląt od 4. do 12. miesiąca życia na skutek nadmiernej liczby bodźców można dostrzec następujące niepokojące zachowania:
– brak koncentracji na twarzy dorosłego,
– brak uśmiechu na widok znanej osoby,
– brak gaworzenia,
– brak wsłuchiwania się w głos dorosłego,
– brak gestów społecznych,
– spowolniony rozwój dużej i małej motoryki.

Małe dzieci oglądające telewizję od kilkudziesięciu minut do kilku godzin dziennie charakteryzują się:
– stanem ciągłego rozkojarzenia, rozproszenia uwagi,
– opóźnieniem lub całkowitym brakiem rozwoju mowy,
– niechęcią do słuchania czytanych tekstów lub oglądania obrazków statycznych (np. ilustracji w książeczkach),
– trudnościami lub całkowitym brakiem rozumienia poleceń,
– komunikowaniem się za pomocą krzyku lub płaczu,
– brakiem respektowania reguł społecznych,
– trudnościami w kontaktach w grupie rówieśniczej,
– niepełnym rozumieniem języka,
– zaburzeniami koncentracji, nerwowością, nadpobudliwością, agresywnością, brakiem kontroli nad negatywnymi emocjami,
– przemęczeniem związanym z szybko zmieniającymi się i migoczącymi obrazami.

Ponadto używanie klawiatury, myszki negatywnie wpływa na rozwój sprawności dłoni palców. Utrudnia też zapamiętywanie kształtu liter oraz prawidłowego kierunku ich kreślenia. Może stać się przeszkodą w rozwoju kreatywnych i analitycznych zdolności dzieci.

Podsumowując powyższe nadmierny dostęp do treści nowych technologii wpływa negatywnie zarówno na rozwój mowy, zachowanie dziecka jak i kontakty społeczne. Nie chodzi tu o wyrzucenie telewizora, komputera, tabletu, ale poprzez świadomość możliwych konsekwencji, o zdrową kontrolę nad dzieckiem w kontakcie z wysokimi technologiami. A zatem nas logopedów, nauczycieli, rodziców i ludzi odpowiedzialnych za wychowanie dzieci czeka trudne zadanie. To my musimy świadomie i rozważnie dbać o ich rozwój oraz stwarzać warunki sprzyjające racjonalnemu rozwojowi dzieci w ich naturalnym środowisku. Warto uświadomić sobie, że żaden komputer, telewizor, ani program w nim oglądany nie zastąpi żywego słowa, które ma szansę zaistnieć w naturalnym kontakcie z drugim człowiekiem.

mgr Aleksandra Tokarczyk

Neurologopeda

Dodano w PPPPNS i otagowano , .